Kada je 7. marta 1955. godine Jurislav Korenić postavio temelje tadašnjem Malom pozorištu, malo ko je mogao naslutiti da će taj intimni prostor u srcu Sarajeva postati epicentar teatarske avangarde koji će decenijama diktirati ritam kulturne scene Jugoistočne Evrope. Danas, dok obilježava sedamdeset i jednu godinu postojanja, Kamerni teatar 55 stoji kao monumentalni spomenik slobodi izražaja, neprestano brišući nevidljivu granicu između glumca i posmatrača.
Od Korenićeve vizije do evropske avangarde
Utemeljitelj Jurislav Korenić nije želio samo još jednu pozorišnu kuću; želio je laboratoriju novog senzibiliteta. Prateći najsavremenija evropska kretanja, teatar je u Sarajevo uveo dramu apsurda, antidramu i novu dramu, postajući utočište za djela Samuela Becketta, Jean Geneta i Eugènea Ionesca. Njihovo apsurdno osjećanje života savršeno je korespondiralo s vizuelnim identitetom scene – specifičnim prstenastim gledalištem koje okružuje glumce. Umjesto klasične, hladne distance, publika je dobila priliku da osjeti dah glumca, čineći svaku izvedbu brutalno iskrenom i intimnom ispoviješću.
Iako sedam decenija u historiji kulture može djelovati kao kratak period, put Kamernog teatra 55 bio je, kako kritičari vole istaći, neusporedivo bogatiji i značajniji od decenija rutinerstva i šematizma u koje teatri često zapadaju.
Scena na kojoj se rađaju velikani
Dosljednost avangardnom pristupu potvrđena je kroz repertoar koji je spajao klasike poput Shakespearea, Čehova i Dostojevskog sa savremenim buntovnicima poput Pintera, Havela i Sartrea. Ipak, posebna vrijednost ove kuće leži u njenoj ulozi inkubatora za domaće stvaralaštvo. Prije nego što su postali kanonska imena naše književnosti, autori poput Zlatka Topčića, Safeta Plakala, Dževada Karahasana i Nedžada Ibrišimovića upravo su na ovoj sceni doživjeli svoje prve aplauze. Kamerni teatar 55 imao je hrabrosti prepoznati talenat prije nego što ga je otkrila široka javnost, dajući glas autentičnom bosanskohercegovačkom dramskom pismu.
Službena potvrda identiteta stigla je 1970. godine, kada je Malo pozorište i zvanično postalo Kamerni teatar 55, ime koje je danas sinonim za kvalitet koji prevazilazi granice Balkana.
Kulturni otpor pod opsadom: Pozorište kao civilizacijski štit
Najsvjetlija, ali i najbolnija poglavlja ispisana su tokom opsade Sarajeva (1992–1995). Pod vodstvom Gradimira Gojera, teatar je postao simbol duhovnog otpora i civilizacijski odgovor na barbarstvo. Dok su gradom vladali strah i razaranja, Kamerni teatar 55 je ostvario nevjerovatnih 28 premijera i preko 900 različitih programa. Bez trunke kompromisa s ideološkim ili političkim utjecajima, repertoar je ostao čist, dokazujući da umjetnost može biti snažnija od razaranja. Bila je to pobjeda duha nad materijom, koja je teatru osigurala trajno mjesto u historiji svjetskog kulturnog otpora.
Brojevi koji pričaju priču o uspjehu
Statistika Kamernog teatra 55 fascinira. Od osnivanja do danas izvedene su 323 premijere i više od 10.000 repriznih izvođenja. Kroz njegove hodnike prošlo je više od 700 glumaca i glumica, oživljavajući svjetove 225 različitih autora. Gostovanja u više od 20 zemalja, od dalekog Meksika i Australije do Rusije i Egipta, donijela su kući više od 600 nagrada, među kojima se posebno izdvaja Šestoaprilska nagrada grada Sarajeva iz 1975. godine.
Neke predstave postale su istinski fenomeni:
- Aldo Nicolaj – Umri muški, režija: Admir Glamočak – Apsolutni rekorder bh. glumišta sa preko 530 izvođenja. Rediteljski i glumački rad Admira Glamočaka stvorio je predstavu koja je postala neraskidiv dio identiteta ovog teatra.
- Safet Kafedžić – Po suncu ti meni hodio, režija: Sulejman Kupusović – Kultna monodrama u nezaboravnoj izvedbi i postavci koja je zabilježila 369 izvođenja.
- Dubravko Mihanović – Žaba, režija: Elmir Jukić – Jedna od najvažnijih predstava postratnog teatra, odigrana 280 puta. Jukićeva režija je od ovog teksta napravila regionalni teatarski standard.
- Ingmar Villqist – Helverova noć, režija: Dino Mustafić – Potresna drama koja na sceni živi više od 20 godina. Režija Dine Mustafića učinila je ovu predstavu najnagrađivanijom u historiji teatra, sa 220 izvođenja do danas.
- Murray Schisgal – Ljubav, režija: Ronald Panza – Bezvremenska komedija koja je pred publiku izašla preko 211 puta, donoseći specifičan humor na kamernu scenu.
- Ivo Brešan – Hamlet u selu Mrduša Donja, režija: Sulejman Kupusović – Još jedno antologijsko ostvarenje u režiji Kupusovića, koje je odigrano 179 puta.
- Božidar Ljumović Ziba – Rucante, režija: Sulejman Kupusović – Predstava koja je kroz specifičan teatarski izraz zabilježila više od 139 izvođenja.
- Boris Lalić – Mirna Bosna, režija: Saša Peševski – Savremeni hit koji nastavlja nizati uspjehe. Režija Peševskog savršeno je oslikala komediju preživljavanja, što potvrđuje preko 127 izvođenja.
- Miklós László – Radnja na uglu, režija: Francois-Michel Pesenti – Ova topla ljudska priča u režiji francuskog reditelja na kamernoj je sceni doživjela jubilarnih 102 izvođenja.
Čuvari sjećanja i pogled u budućnost
Kamerni teatar 55 nastavlja svoju bogatu tradiciju, ostajući simbol umjetničke izvrsnosti, inovacije i hrabrosti na teatarskoj sceni Bosne i Hercegovine i šire. Danas, u 2026. godini, Kamerni teatar 55 nije samo institucija – on je živi organizam koji i dalje pulsira inovacijom i hrabrošću. Ostajući dosljedan svojoj tradiciji, on nastavlja biti ogledalo društva, podsjećajući nas da je prava umjetnost uvijek tamo gdje je granica između nas i istine najtanja.
Za arhivu Kamernog teatra 55, njen bogat i vjerodostojan sadržaj koji je dostupan svim ljubiteljima teatra, kako uposlenicima, tako i publici, zaslužan je kolega, Munever Karšić, koji dugi niz godina, tačnije 38. radi na arhiviranju, skupljanju, sortiranju materijala.